Teknoloji dünyasında taşları yerinden oynatacak bir karara imza atıldı. ABD’de görülen tarihi davada mahkeme; Facebook, Instagram (Meta) ve YouTube’un, kullanıcıları “bilinçli olarak bağımlı hale getiren” tasarım özellikleri nedeniyle tazminat ödemesine hükmetti. San Francisco ve Los Angeles’taki jüri heyetleri, platformların bağımlılık risklerine dair kullanıcıları uyarmadığı sonucuna vardı.
Peki, sosyal medya algoritmaları gerçekten birer dijital bağımlılık aracı mı? İşte teknoloji devlerini köşeye sıkıştıran 3 milyon dolarlık “bağımlılık” davasının tüm detayları.
“Sonsuz Kaydırma” ve Depresyon Kıskacı
Davacı K.G.M. tarafından açılan davada, Meta ve YouTube’un sunduğu sonsuz kaydırma (infinite scroll) ve otomatik oynatma gibi özelliklerin, kullanıcıyı platformda tutmak için özel olarak tasarlandığı öne sürüldü.
Mahkeme heyeti, 20 yaşındaki davacının zihinsel sağlığını bozacak şekilde tasarlanan bu algoritmaların;
- Gençlerde anksiyete ve depresyonu tetiklediğini,
- Sosyal izolasyona ve özgüven kaybına yol açtığını,
- Kişinin hobilerinden uzaklaşmasına neden olduğunu tespit etti.
Tazminat Paylaşımı: %70 Meta, %30 YouTube
Jüri üyeleri, platformların çocuklar ve gençler için oluşturduğu tehlikenin farkında olması gerektiğini vurguladı. Toplam 3 milyon dolarlık tazminatın dağılımı şu şekilde belirlendi:
- Meta (%70): Instagram ve Facebook’un çatı şirketi, aslan payını üstlendi.
- YouTube (%30): Google bünyesindeki video platformu, kalan tutarı ödeyecek.
“Sigara ve Kumar Kadar Tehlikeli”
Davacı avukatı Mark Lanier, mahkemede yaptığı savunmada çarpıcı bir benzetme kullandı: “Bu platformlar, sigara ya da sanal bahis siteleri kadar bağımlılık yaratacak şekilde tasarlandı.” Beğeni sayıları, anlık bildirimler ve algoritmik içerik önerilerinin gençlerde “zorlayıcı kullanım” (compulsive use) yarattığı jüri tarafından tescillenmiş oldu.
New Mexico’dan Meta’ya Bir Darbe Daha: 375 Milyon Dolar!
Bağımlılık davası sürerken, Meta için bir kötü haber de New Mexico’dan geldi. Mahkeme, Meta’yı “çocuk güvenliği önlemleri konusunda kullanıcıları yanılttığı” gerekçesiyle 375 milyon dolar ek para cezasına çarptırdı. Bu karar, şirketin çocuk koruma politikalarının yetersizliğini bir kez daha gözler önüne serdi.
Devlerin Savunması: “Biz Sosyal Medya Değiliz!”
Karar sonrası teknoloji devlerinden itiraz sesleri yükseldi:
- Google (YouTube): Şaşırtıcı bir savunma yaparak “YouTube’un bir sosyal medya sitesi olmadığını” iddia etti ve karara itiraz edeceğini açıkladı.
- Meta: Ruh sağlığının karmaşık bir konu olduğunu ve tek bir uygulamaya bağlanamayacağını savunarak davayı temyize taşıyacaklarını duyurdu.
Bu Karar Neyi Değiştirecek?
Bu dava, ABD genelinde bekleyen binden fazla benzer yargılama için emsal teşkil ediyor. Artık kullanıcılar, algoritmaların yarattığı psikolojik tahribat nedeniyle dev şirketlerden hesap sorabilecek.
Technomedia Notu: Algoritmalar sizi değil, siz algoritmaları yönetin. Sosyal medya kullanım sürelerinizi dijital sağlık araçlarıyla kontrol altında tutmanızı öneriyoruz.
Sizce sosyal medya uygulamaları gerçekten bağımlılık yaratmak için mi tasarlanıyor? Yorumlarda tartışalım!